कोल्हार :हैदराबाद येथील टाटा मूलभूत संशोधन संस्था (TIFR) यांच्या वतीने भारत सरकारच्या परमाणु ऊर्जा विभाग आणि भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) यांच्या सहकार्याने ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०२५ या कालावधीत हवेतील वैज्ञानिक संशोधनासाठी विशेष बलून उड्डाणे करण्यात येणार आहेत. या प्रयोगांत वापरल्या जाणाऱ्या बलूनमधील वैज्ञानिक उपकरणे महाराष्ट्रातील काही जिल्ह्यांत, त्यात अहिल्यानगर जिल्ह्यातही, पडण्याची शक्यता असल्याने जिल्हा प्रशासनाने नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
या प्रयोगांचा उद्देश वातावरणातील विविध स्तरांवरील तापमान, दाब, वायूघटक, किरणोत्सर्ग, तसेच अंतराळाशी संबंधित वैज्ञानिक माहिती संकलित करणे हा आहे. ही बलून उड्डाणे हैदराबादमधील ईसीआयएल परिसरातून केली जाणार असून, एकूण दहा बलून आकाशात झेपावतील. प्रत्येक बलूनचा व्यास सुमारे ५० ते ८५ मीटर असून ते हायड्रोजन वायूने भरलेले असतील. उड्डाणाची वेळ रात्री ८ वाजल्यापासून ते सकाळी ६.३० वाजेपर्यंत असेल. या बलूनमधील वैज्ञानिक उपकरणे सुमारे ३० ते ४२ किलोमीटर उंचीपर्यंत जातील आणि संशोधन पूर्ण झाल्यानंतर काही तासांनी पॅराशूटच्या साहाय्याने जमिनीवर उतरतील.
वाऱ्याच्या दिशेनुसार आणि गतीनुसार ही उपकरणे २०० ते ३५० किलोमीटर अंतरावर उतरू शकतात. त्यामुळे महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि कर्नाटक या राज्यांतील काही भागांत ही उपकरणे पडण्याची शक्यता आहे. महाराष्ट्रातील औरंगाबाद, बीड, नांदेड, उस्मानाबाद, परभणी, सांगली, सातारा, अहिल्यानगर, वर्धा, चंद्रपूर, गडचिरोली, नागपूर, जळगाव आणि सोलापूर या जिल्ह्यांमध्ये ही उपकरणे आढळू शकतात, अशी शक्यता प्रशासनाने वर्तवली आहे.
या संदर्भात जिल्हा प्रशासनाने नागरिकांना काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत. ज्या ठिकाणी अशी उपकरणे किंवा पॅकेज सापडतील, ती हलवू नयेत, उघडू नयेत किंवा त्यांच्यात कोणत्याही प्रकारची छेडछाड करू नये. या उपकरणांमध्ये संवेदनशील वैज्ञानिक साधने असतात, ज्यामध्ये अत्यंत महत्त्वाचे डेटा संकलित होत असतात. त्यामुळे त्यांना हात लावल्यास प्रयोगात्मक माहिती नष्ट होण्याची शक्यता असते. नागरिकांनी जर अशी उपकरणे पाहिली किंवा सापडली, तर त्या पॅकेजवर दिलेल्या पत्त्यावर त्वरित माहिती द्यावी आणि जवळच्या पोलीस ठाण्याला किंवा प्रशासनाला ताबडतोब कळवावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, ही उपकरणे सुरक्षित असली तरी कोणतीही जोखीम न घेता अधिकृत मार्गाने माहिती देणे आवश्यक आहे. संशोधन संस्था अशा उपकरणांची माहिती देणाऱ्या नागरिकांना योग्य बक्षीस आणि खर्चाची भरपाई देणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे. यामुळे नागरिकांनी अशा घटनांकडे उत्सुकतेने पाहावे, पण अनावश्यक हस्तक्षेप करू नये, अशी सूचना करण्यात आली आहे.
महाराष्ट्र शासनाने सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांना या प्रयोगांविषयीची माहिती गावपातळीपर्यंत पोहोचवण्याचे निर्देश दिले आहेत. ग्रामपंचायत, पोलीस पाटील आणि तलाठी यांच्यामार्फत नागरिकांना सतर्कतेचा संदेश दिला जाणार आहे. प्रशासनाने अफवा पसरवू नयेत आणि कोणतेही संशयास्पद वस्तू दिसल्यास थेट अधिकाऱ्यांना कळवावी, असेही स्पष्ट केले आहे.
या प्रयोगाचे पहिले बलून उड्डाण ऑक्टोबरच्या चौथ्या आठवड्यात होण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना प्रशासनाने सावधगिरी बाळगण्याचे आणि वैज्ञानिक संस्थांच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे.
